Handhaving Wet DBA 2026: wat betekent dit voor jou als zzp'er?

Na jaren van uitstel en gedoogbeleid is de handhaving van de Wet DBA nu echt een realiteit. Sinds 1 januari 2025 kan de Belastingdienst weer naheffingen opleggen bij geconstateerde schijnzelfstandigheid. Maar wat betekent de handhaving in 2026 precies? Welke boetes riskeer je? En wat kun je als zzp'er doen om problemen te voorkomen? In dit artikel leggen we alles helder uit.

Wat veranderde er op 1 januari 2025?

Tot en met 31 december 2024 gold het zogeheten handhavingsmoratorium. Dit hield in dat de Belastingdienst alleen kon ingrijpen bij 'kwaadwillenden' — opdrachtgevers die bewust schijnzelfstandigheid in stand hielden. In de praktijk werd er nauwelijks gehandhaafd.

Op 1 januari 2025 is dit moratorium opgeheven. De Belastingdienst kan sindsdien bij iedere opdrachtgever controleren of zzp'ers correct worden ingezet. Bij constatering van een fictief dienstverband kunnen er naheffingen worden opgelegd over de loonheffingen die niet zijn afgedragen.

Het overgangsregime tot 1 januari 2027

De overheid heeft een 'zachte landing' ingevoerd om de overgang soepel te laten verlopen. Dit overgangsregime geldt van 1 januari 2025 tot 1 januari 2027 en houdt het volgende in:

• Geen verzuimboetes — In 2025 en 2026 worden er geen verzuimboetes opgelegd voor het niet correct afdragen van loonheffingen bij schijnzelfstandigheid.
• Geen vergrijpboetes (met uitzondering) — In 2025 worden er in principe geen vergrijpboetes opgelegd. Vanaf 2026 kunnen vergrijpboetes echter wél worden opgelegd als er sprake is van opzet of grove schuld.
• Naheffingen zijn wél mogelijk — Naheffingen over de loonheffingen kunnen met terugwerkende kracht worden opgelegd tot 1 januari 2025.
• Bedrijfsbezoeken als eerste stap — De Belastingdienst start in de regel met een bedrijfsbezoek om de situatie te beoordelen, voordat er formeel wordt gehandhaafd.

Wat is een bedrijfsbezoek?

Een bedrijfsbezoek is een informeel gesprek van de Belastingdienst bij de opdrachtgever. Tijdens dit bezoek wordt gekeken hoe zzp'ers feitelijk worden ingezet. Het doel is niet om te beboeten, maar om bewustzijn te creëren en opdrachtgevers de kans te geven hun situatie aan te passen.

Maar let op: als de Belastingdienst bij een bedrijfsbezoek vaststelt dat er sprake is van schijnzelfstandigheid en de opdrachtgever past de situatie niet aan, dan kan er wel degelijk worden gehandhaafd. In dat geval volgen naheffingen en vanaf 2026 mogelijk ook vergrijpboetes.

Welke risico's loop je als zzp'er?

Formeel gezien richt de handhaving zich op de opdrachtgever, niet op de zzp'er. De opdrachtgever is immers verantwoordelijk voor de correcte afdracht van loonheffingen als er een dienstverband wordt vastgesteld. Maar dat betekent niet dat de gevolgen voor de zzp'er beperkt zijn:

• Als jouw opdrachtrelatie wordt hergekwalificeerd als dienstverband, kan je opdrachtgever besluiten het contract te beëindigen.
• Je kunt achteraf geconfronteerd worden met correcties op je inkomstenbelastingaangifte.
• Zelfstandigenaftrek, startersaftrek en andere ondernemersvoordelen kunnen vervallen als de Belastingdienst oordeelt dat je geen ondernemer bent.
• In het ergste geval draai je op voor de kosten als de opdrachtgever de naheffing op jou verhaalt (hoewel dit juridisch betwistbaar is).

Wat verandert er specifiek in 2026?

Het jaar 2026 vormt een tussenjaar: strenger dan 2025, maar nog niet zo streng als het regime dat per 2027 volledig van kracht wordt.

1. Vergrijpboetes worden mogelijk — Vanaf 2026 kan de Belastingdienst vergrijpboetes opleggen als opzet of grove schuld wordt vastgesteld. Dit is een significante verscherping ten opzichte van 2025.
2. Meer controles — De Belastingdienst heeft aangekondigd het aantal bedrijfsbezoeken en boekenonderzoeken op te voeren.
3. Sectorspecifieke aanpak — De Belastingdienst kijkt specifiek naar sectoren waar zzp-constructies veel voorkomen, waaronder de financiële sector, IT en zorg.
4. Terugwerkende kracht — Naheffingen over 2025 blijven mogelijk, dus ook als je in 2025 nog geen controle hebt gehad, kun je in 2026 met terugwerkende kracht worden geconfronteerd.

De wetgeving die eraan komt: VBAR en Zelfstandigenwet

Naast de verscherpte handhaving werkt de overheid aan nieuwe wetgeving die de positie van zzp'ers structureel moet verduidelijken:

Wet VBAR (Verduidelijking Beoordeling Arbeidsrelaties en Rechtsvermoeden)

De Wet VBAR moet duidelijkere criteria bieden om vast te stellen wanneer iemand in loondienst is en wanneer als zelfstandige. Kernpunten zijn:

• Drie hoofdelementen: werkinhoudelijke aansturing, inbedding in de organisatie, en eigen rekening en risico.
• Een rechtsvermoeden bij een tarief onder €33 per uur — als je minder verdient, wordt vermoed dat je in loondienst werkt (tenzij het tegendeel wordt bewezen).

De VBAR is echter vertraagd en zal naar verwachting niet voor 2026 in werking treden.

Zelfstandigenwet

De Zelfstandigenwet richt zich op de bescherming van zzp'ers en omvat onder meer een verplichte arbeidsongeschiktheidsverzekering en pensioenopbouw. De exacte invulling wordt nog uitgewerkt.

Praktische tips voor zzp'ers in 2026

Als zelfstandige professional kun je nu al stappen zetten om risico's te minimaliseren:

1. Werk met een modelovereenkomst — Gebruik een door de Belastingdienst goedgekeurde modelovereenkomst. Let op: bestaande goedgekeurde modelovereenkomsten blijven geldig tot 2029.
2. Zorg voor aantoonbaar ondernemerschap — Werk voor meerdere opdrachtgevers, investeer in je eigen bedrijf, en zorg voor een eigen website en bedrijfsprofiel.
3. Documenteer je vrijheid — Leg vast dat je zelf bepaalt hoe en wanneer je werkt. Bewaar communicatie die dit ondersteunt.
4. Gebruik de webmodule — De Belastingdienst biedt een webmodule waarmee je kunt toetsen of jouw arbeidsrelatie risico loopt op herkwalificatie.
5. Houd je administratie op orde — Facturen, contracten en correspondentie zijn je bewijsmiddelen bij een eventuele controle.
6. Laat je adviseren — Schakel een accountant of fiscalist in om je situatie te beoordelen, zeker als je langdurig bij één opdrachtgever werkt.

Hoe helpt Feen hierbij?

Bij Feen zorgen we ervoor dat de samenwerking tussen opdrachtgever en zzp'er correct is ingericht. We werken met transparante overeenkomsten, zorgen voor marktconforme tarieven en adviseren beide partijen over compliance met de Wet DBA.

Of je nu op zoek bent naar een nieuwe opdracht of wilt weten of jouw huidige constructie veilig is — wij helpen je graag verder.

Conclusie

De handhaving van de Wet DBA is in 2026 een stap strenger dan in 2025, maar er geldt nog steeds een overgangsregime. Verzuimboetes zijn uitgesloten, maar vergrijpboetes en naheffingen zijn reëel. Voor zzp'ers in de financiële sector is het essentieel om nu te handelen: evalueer je opdrachtrelaties, zorg voor aantoonbaar ondernemerschap, en bereid je voor op mogelijke controles. Wie nu investeert in de juiste structuur, hoeft straks niet bang te zijn voor de Belastingdienst.