De handhaving op schijnzelfstandigheid evolueert continu. Na het opheffen van het handhavingsmoratorium per 1 januari 2025 gold een overgangsperiode. In 2026 wordt de handhaving een stap strenger. Maar wat verandert er precies? En wat blijft hetzelfde? In dit artikel bieden we een gedetailleerd overzicht — inclusief een vergelijkingstabel.
De tijdlijn: van moratorium naar volledige handhaving
Om de huidige situatie te begrijpen, is het nuttig om de tijdlijn te kennen:
- 2016 — Wet DBA ingevoerd, VAR afgeschaft.
- 2016–2024 — Handhavingsmoratorium: Belastingdienst handhaaft alleen bij 'kwaadwillenden'.
- 1 januari 2025 — Moratorium opgeheven. Handhaving wordt actief, maar met 'zachte landing'.
- 1 januari 2026 — Vergrijpboetes worden mogelijk. Handhaving intensiveert.
- 1 januari 2027 — Overgangsregime eindigt. Volledige handhaving van kracht.
Wat verandert er in 2026?
1. Vergrijpboetes worden opgelegd
De belangrijkste verandering: vanaf 2026 kan de Belastingdienst vergrijpboetes opleggen bij schijnzelfstandigheid. Dit geldt specifiek in situaties waarin sprake is van opzet of grove schuld. De vergrijpboete kan oplopen tot 100% van de naheffingsaanslag.
Een vergrijpboete is niet standaard — de Belastingdienst moet bewijzen dat de opdrachtgever wist of had moeten weten dat er sprake was van een dienstverband. Bij een eerste constatering zonder eerdere waarschuwing is een vergrijpboete onwaarschijnlijk.
2. Meer bedrijfsbezoeken en controles
De Belastingdienst heeft aangekondigd het aantal bedrijfsbezoeken in 2026 fors op te voeren. Dit zijn informele bezoeken waarbij een inspecteur de feitelijke werksituatie van zzp'ers beoordeelt. Het doel is preventief: bewustwording creëren en opdrachtgevers de kans geven hun situatie aan te passen.
3. Sectorgerichte aanpak
In 2025 werden bedrijfsbezoeken breed ingezet. In 2026 gaat de Belastingdienst gerichter te werk, met extra aandacht voor sectoren met veel zzp-inhuur:
- Financiële dienstverlening en accountancy
- IT en technologie
- Zorg en welzijn
- Bouw en techniek
- Onderwijs
4. Verfijning van het toetsingskader
Rechterlijke uitspraken uit 2024 en 2025 hebben het toetsingskader aangescherpt. De Belastingdienst past deze jurisprudentie toe in haar handhaving. Dit betekent dat het onderscheid tussen 'inbedding van het werk' en 'inbedding van de persoon' steeds concreter wordt getoetst.
Wat blijft hetzelfde in 2026?
1. Geen verzuimboetes
Tot 1 januari 2027 worden er géén verzuimboetes opgelegd. Dit zijn boetes voor het puur niet-nakomen van verplichtingen (zoals het niet doen van aangifte). De overheid houdt deze bewust achterwege om de overgang niet te hard te maken.
2. Naheffingen blijven de belangrijkste sanctie
De primaire handhavingsmaatregel blijft de naheffingsaanslag. Wordt schijnzelfstandigheid geconstateerd, dan moet de opdrachtgever de loonheffingen alsnog afdragen — met terugwerkende kracht tot 1 januari 2025.
3. Bedrijfsbezoek als eerste stap
De Belastingdienst start in de regel niet met een boekenonderzoek, maar met een bedrijfsbezoek. Dit informele gesprek geeft opdrachtgevers de kans om hun situatie te verbeteren voordat formele handhaving volgt.
4. De Deliveroo-criteria als toetsingskader
De negen gezichtspunten uit het Deliveroo-arrest van de Hoge Raad (2023) blijven het kader waarbinnen de Belastingdienst arbeidsrelaties beoordeelt. Lees hierover meer in ons artikel over rechterlijke uitspraken Wet DBA 2024-2025.
Vergelijking: 2025 versus 2026 versus 2027
| Aspect | 2025 | 2026 | 2027+ |
|---|---|---|---|
| Naheffingen | Ja, vanaf 1 jan 2025 | Ja | Ja |
| Verzuimboetes | Nee | Nee | Ja |
| Vergrijpboetes | Nee (behoudens kwaadwillenden) | Ja, bij opzet/grove schuld | Ja |
| Bedrijfsbezoeken | Ja, breed ingezet | Ja, sectorgerichter | Ja, volledige capaciteit |
| Boekenonderzoek | Na bedrijfsbezoek | Na bedrijfsbezoek | Direct mogelijk |
| Overgangsregime | Ja | Ja (laatste jaar) | Nee, volledig regime |
Kenmerken: zzp'er versus werknemer in loondienst
Om zelf te kunnen inschatten of uw zzp-constructie risico loopt, is het nuttig om de kenmerken naast elkaar te leggen:
| Kenmerk | Zzp'er / zelfstandige | Werknemer in loondienst |
|---|---|---|
| Werktijden | Bepaalt zelf | Worden door werkgever vastgesteld |
| Werkwijze | Eigen methode en aanpak | Volgt instructies werkgever |
| Vervanging | Mag zich laten vervangen | Moet persoonlijk verschijnen |
| Materialen | Eigen laptop, telefoon, software | Gebruik bedrijfsmiddelen |
| Beloning | Factureert via eigen bedrijf | Ontvangt salaris + loonstrook |
| Risico | Eigen risico (ziekte, wanbetaling) | Beschermd (loondoorbetaling, UWV) |
| Meerdere opdrachtgevers | Ja, diversificatie | Nee, exclusief |
| Functioneringsgesprek | Nee | Ja |
| Teamuitjes / borrels | Niet standaard uitgenodigd | Onderdeel van het team |
Wat kunt u nu doen?
Of u nu zzp'er bent of opdrachtgever: neem in 2026 het zekere voor het onzekere.
Voor zzp'ers:
- Zorg voor meerdere opdrachtgevers om exclusiviteit te voorkomen.
- Factureer via uw eigen bedrijf en houd uw administratie op orde.
- Investeer in eigen middelen en professionele ontwikkeling.
- Documenteer de vrijheid die u heeft in de uitvoering van uw werk.
Voor opdrachtgevers:
- Evalueer alle lopende zzp-relaties aan de hand van de Deliveroo-criteria.
- Werk met goedgekeurde modelovereenkomsten en zorg dat de praktijk overeenkomt.
- Vermijd organisatorische inbedding: geen functioneringsgesprekken, geen vaste werkplek.
- Betaal een tarief dat past bij zelfstandigheid, niet bij loondienst.
Bij Feen helpen we beide partijen met compliant samenwerkingsconstructies in de financiële sector.
Conclusie
De handhaving op schijnzelfstandigheid wordt in 2026 strenger, maar het is geen sprong in het diepe. De veranderingen zijn gradueel: vergrijpboetes worden mogelijk, controles worden intensiever en sectorgerichter. Tegelijkertijd blijven de spelregels dezelfde. De Deliveroo-criteria vormen het toetsingskader, en bedrijfsbezoeken gaan vooraf aan formele handhaving. Wie zich nu goed voorbereidt, hoeft niet bang te zijn voor 2027 — wanneer het volledige handhavingsregime van kracht wordt.
Voorbereid op de toekomst van zzp-inhuur?
Bij Feen helpen we u met transparante en compliant flexibele inhuur in finance en accountancy.
Bekijk vacatures ?