Wet DBA: gevolgen voor ondernemers en werkgevers in 2026

De Wet Deregulering Beoordeling Arbeidsrelaties — beter bekend als de Wet DBA — is al jaren een bron van onzekerheid voor werkgevers en ondernemers. Nu de handhaving sinds 2025 weer actief is, staan de gevolgen voor ondernemers die met zzp'ers werken meer dan ooit centraal. In dit artikel leggen we uit wat de Wet DBA voor u als werkgever of ondernemer betekent in 2026.

Van VAR naar Wet DBA: een korte geschiedenis

Tot 2016 konden zzp'ers met een Verklaring Arbeidsrelatie (VAR) werken. De VAR bood zowel opdrachtgevers als zzp'ers zekerheid: de Belastingdienst verklaarde vooraf dat er geen sprake was van een dienstverband. De keerzijde was dat de VAR te makkelijk werd afgegeven en er nauwelijks werd gecontroleerd op naleving.

In 2016 werd de VAR vervangen door de Wet DBA. Het uitgangspunt veranderde fundamenteel: in plaats van een vooraf gegeven vrijwaring moesten opdrachtgevers en zzp'ers achteraf kunnen aantonen dat hun samenwerking geen dienstverband was. Dit kon via goedgekeurde modelovereenkomsten.

De praktijk bleek echter weerbarstig. Modelovereenkomsten boden geen volledige zekerheid, de regels waren onduidelijk, en de Belastingdienst handhaafde feitelijk niet. Pas met het opheffen van het handhavingsmoratorium per 1 januari 2025 is de Wet DBA echt 'actief' geworden.

De drie pijlers van het arbeidsrecht

Om te begrijpen wanneer een samenwerking als arbeidsovereenkomst wordt gezien, is het nuttig om de drie pijlers te kennen waarop het arbeidsrecht steunt:

1. Persoonlijk arbeid verrichten

De werknemer verricht persoonlijk arbeid — hij moet het werk zelf doen en kan zich niet vrij laten vervangen. Bij een zzp-relatie is het belangrijk dat de mogelijkheid tot vervanging bestaat. Als u als opdrachtgever eist dat specifiek deze persoon het werk doet, wijst dat richting een dienstverband.

2. Loon

De werknemer ontvangt loon voor het verrichte werk. Een zzp'er stuurt facturen. Het verschil lijkt subtiel, maar de wijze van beloning is een van de factoren die rechters meewegen. Betaalt u een vast maandelijks bedrag vergelijkbaar met een salaris? Of ontvangt de zzp'er een marktconform uurtarief dat hij zelf declareert?

3. Gezagsverhouding

Dit is van oudsher het belangrijkste criterium. Bij een dienstverband geeft de werkgever instructies over hoe het werk moet worden uitgevoerd. Bij een opdrachtrelatie bepaalt de zzp'er zelf de werkwijze. Maar let op: sinds het Deliveroo-arrest is dit criterium genuanceerder geworden. Gezag kan ook bestaan zonder directe instructies, bijvoorbeeld als het werk zodanig in de organisatie is ingebed dat de werkende feitelijk als medewerker functioneert.

Modelovereenkomsten: geldigheid en beperkingen

Modelovereenkomsten zijn standaardcontracten die door de Belastingdienst zijn goedgekeurd. Als u werkt conform een goedgekeurde modelovereenkomst, biedt dit een zekere mate van bescherming — maar geen garantie.

Belangrijke punten over modelovereenkomsten:

• Geldigheid verlengd tot 2029 — In 2024 heeft de Belastingdienst aangekondigd dat bestaande goedgekeurde modelovereenkomsten geldig blijven tot ten minste 1 januari 2029.
• Papier is niet genoeg — Een modelovereenkomst biedt alleen bescherming als de feitelijke uitvoering overeenkomt met wat is afgesproken.
• Geen vrijwaring — Anders dan de oude VAR biedt een modelovereenkomst geen volledige vrijwaring voor de opdrachtgever.
• Drie typen — Er bestaan algemene modelovereenkomsten, branchespecifieke modellen en individuele goedgekeurde overeenkomsten.

Wat verandert er concreet in 2026 voor werkgevers?

Als werkgever of ondernemer die zzp'ers inhuurt, moet u in 2026 rekening houden met het volgende:

1. Actieve controles door de Belastingdienst — Bedrijfsbezoeken en boekenonderzoeken worden opgevoerd, met name in sectoren met veel zzp-inhuur.
2. Vergrijpboetes bij opzet of grove schuld — Nieuw in 2026: als u wist of had moeten weten dat er sprake was van een dienstverband, kan een vergrijpboete volgen.
3. Terugwerkende kracht tot 2025 — Naheffingen kunnen teruggaan tot 1 januari 2025, dus ook over het afgelopen jaar.
4. Sectorspecifieke aandacht — De financiële sector is een van de sectoren waar de Belastingdienst extra op let.

De positie van de zzp'er: ondernemer of werknemer?

Met de recente uitspraken van de Hoge Raad, waaronder het arrest van 21 februari 2025, is ondernemerschap expliciet erkend als weegfactor. Dit biedt kansen voor werkgevers: als de zzp'er aantoonbaar als ondernemer opereert, verkleint dat het risico op herkwalificatie.

Concrete indicatoren van ondernemerschap die in uw voordeel werken:

• De zzp'er werkt voor meerdere opdrachtgevers
• De zzp'er heeft een eigen bedrijf (BV of eenmanszaak) met eigen branding
• De zzp'er investeert in eigen ontwikkeling en middelen
• Het tarief ligt aanzienlijk boven een vergelijkbaar werknemerssalaris
• De zzp'er draagt commercieel risico

Praktische tips voor werkgevers

Beoordeel uw huidige zzp-constructies

Loop alle lopende samenwerkingen met zzp'ers na. Toets elke relatie aan de Deliveroo-criteria. Waar twijfel bestaat, schakel een specialist in.

Gebruik de webmodule van de Belastingdienst

De Belastingdienst biedt een online webmodule waarmee u kunt toetsen of een bepaalde arbeidsrelatie risico loopt. Dit is geen bindend oordeel, maar geeft een indicatie.

Documenteer alles

Bewaar contracten, facturen, correspondentie en andere bewijsstukken die aantonen dat de samenwerking als opdrachtrelatie is ingericht én ook zo wordt uitgevoerd.

Maak afspraken over vervanging

Neem in de overeenkomst op dat de zzp'er zich mag laten vervangen door een gelijkwaardige professional. Dit versterkt het karakter van een opdrachtrelatie.

Feen als partner voor compliant zzp-inhuur

Bij Feen helpen we werkgevers in de financiële sector om zzp'ers op de juiste manier in te zetten. Wij bieden:

• Toegang tot een netwerk van gekwalificeerde finance professionals
• Overeenkomsten die voldoen aan de Wet DBA
• Transparante bemiddelingskosten — de laagste van Nederland
• Advies over compliance en risicobeheer

Bekijk onze actuele vacatures of neem contact met ons op voor persoonlijk advies.

Conclusie

De Wet DBA heeft in 2026 meer impact dan ooit op ondernemers en werkgevers. De combinatie van actieve handhaving, mogelijke vergrijpboetes en naheffingen met terugwerkende kracht maakt het essentieel om uw zzp-constructies serieus te evalueren. Wie nu handelt — met de juiste overeenkomsten, een correcte feitelijke uitvoering en aantoonbaar ondernemerschap van de zzp'er — bouwt aan een toekomstbestendige samenwerking.