Wet DBA en schijnzelfstandigheid: nieuwe inzichten van de Hoge Raad in 2025

De Wet DBA (Deregulering Beoordeling Arbeidsrelaties) houdt al jaren zowel zzp'ers als opdrachtgevers bezig. Wanneer is iemand een échte zelfstandige en wanneer is er sprake van schijnzelfstandigheid? Op 21 februari 2025 gaf de Hoge Raad in het zogeheten Uber-arrest nieuwe inzichten die het beoordelingskader aanzienlijk verduidelijken. In dit artikel nemen we je mee door de belangrijkste ontwikkelingen.

De achtergrond: van VAR naar Wet DBA

Voor 2016 werkten zzp'ers met een Verklaring Arbeidsrelatie (VAR). Dit was een eenvoudig systeem: de Belastingdienst gaf vooraf zekerheid over de arbeidsrelatie. De Wet DBA verving dit systeem en legde de verantwoordelijkheid voor de beoordeling bij opdrachtgever en opdrachtnemer samen.

Er wordt vaak gezegd dat de Wet DBA 'gehandhaafd' wordt, maar strikt genomen klopt dat niet helemaal. De Wet DBA zelf bevat namelijk geen inhoudelijke criteria over wat wel en niet is toegestaan bij het inhuren van zzp'ers. De criteria die wél relevant zijn, komen voornamelijk uit rechterlijke uitspraken. En daarvan is het Deliveroo-arrest van de Hoge Raad uit 2023 veruit het belangrijkst.

De negen gezichtspunten uit het Deliveroo-arrest

In het Deliveroo-arrest heeft de Hoge Raad negen gezichtspunten geformuleerd die samen bepalen of er sprake is van een arbeidsovereenkomst of een opdrachtrelatie. Deze gezichtspunten vormen het kader dat rechters, de Belastingdienst en ook opdrachtgevers en zzp'ers zelf gebruiken:

1. De aard en duur van de werkzaamheden — Gaat het om specialistisch werk of reguliere taken? Is de opdracht kort of langlopend?
2. Hoe werkzaamheden en werktijden worden bepaald — Heeft de werkende vrijheid in planning en uitvoering?
3. Inbedding in de organisatie — Wordt de werkende structureel ingezet als onderdeel van het team?
4. Persoonlijke arbeidsverplichting — Kan de werkende zich laten vervangen?
5. Totstandkoming van het contract — Wie heeft het contract opgesteld en is er onderhandeld?
6. Wijze van beloning — Op factuur, per uur of per maand?
7. Hoogte van de beloning — Ligt het tarief boven wat werknemers in vergelijkbare functies verdienen?
8. Commercieel risico — Draagt de werkende financieel risico bij ziekte of fouten?
9. Ondernemerschap — Gedraagt de werkende zich in het economisch verkeer als ondernemer?

Het Uber-arrest: geen rangorde tussen criteria

In de Uber-zaak had het Gerechtshof Amsterdam prejudiciële vragen gesteld aan de Hoge Raad. De twee centrale vragen waren:

• Is er een rangorde tussen de negen gezichtspunten?
• Hoe moet het begrip 'ondernemerschap' (punt 9) worden geïnterpreteerd?

De Hoge Raad was helder in zijn antwoord: er geldt geen rangorde. Alle negen gezichtspunten wegen even zwaar mee. Dit is een belangrijke verduidelijking, want in de praktijk werd ondernemerschap soms als een minder belangrijk criterium behandeld.

Daarnaast bepaalde de Hoge Raad dat bij de beoordeling van ondernemerschap niet alleen naar de relatie met de specifieke opdrachtgever wordt gekeken. Er moet ook worden meegewogen of de werkende voor meerdere opdrachtgevers werkt en zelf actief nieuwe opdrachten werft — oftewel: externe ondernemersactiviteiten buiten de betreffende opdracht.

Integrale beoordeling: het totaalplaatje telt

De Hoge Raad benadrukt dat geen enkel criterium op zichzelf doorslaggevend is. Het gaat altijd om de combinatie van factoren. Dit staat in contrast met het wetsvoorstel Wet VBAR, waarin ondernemerschap pas in een latere fase zou worden meegewogen.

Voor de praktijk betekent dit dat elke arbeidsrelatie individueel moet worden beoordeeld. Er is geen checklist waarmee je simpelweg kunt afvinken of iemand wel of geen zzp'er is. Het is altijd maatwerk, waarbij alle relevante omstandigheden samen het oordeel bepalen.

Gevolg: twee personen, zelfde werk, ander oordeel

Een opmerkelijk gevolg van de uitspraak is dat twee personen die exact hetzelfde werk doen bij dezelfde opdrachtgever toch juridisch anders kunnen worden beoordeeld. Een Uber-chauffeur die actief onderneemt — door een reputatie op te bouwen, meerdere platforms te bedienen en actief klanten te werven — kan als zelfstandige worden aangemerkt. Een collega die passief ritten accepteert en zich verder niet als ondernemer profileert, kan als werknemer worden gezien.

Dit principe geldt niet alleen voor platformwerkers, maar voor alle sectoren. Ook in finance en accountancy kan dit betekenis hebben. Een interim controller die actief aan acquisitie doet en voor meerdere opdrachtgevers werkt, heeft een sterkere positie als zelfstandige dan iemand die jarenlang exclusief bij één opdrachtgever zit.

Wat betekent dit voor de Belastingdienst?

De uitspraak van de Hoge Raad is richtinggevend voor lagere rechters én voor de Belastingdienst. In de praktijk heeft de Belastingdienst haar beoordelingskader al afgestemd op de Deliveroo-criteria. Het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid heeft de criteria vertaald in een tabel met tien kenmerken die horen bij een opdracht als zzp'er en tien kenmerken die horen bij loondienst.

Bij de handhaving kijkt de Belastingdienst naar het totaalplaatje. Een modelovereenkomst alleen biedt geen bescherming — de feitelijke situatie is altijd leidend. Meer informatie over de handhaving in 2026 vind je in ons artikel over de handhaving van de Wet DBA in 2026.

Praktische tips voor zzp'ers

Op basis van de inzichten van de Hoge Raad kun je als zzp'er de volgende stappen zetten om je positie te versterken:

1. Werk voor meerdere opdrachtgevers — Dit is een van de sterkste indicatoren van ondernemerschap.
2. Doe actief aan acquisitie — Laat zien dat je zelf klanten werft via je netwerk, LinkedIn of je eigen website.
3. Bepaal zelf je werkwijze — Zorg dat je de vrijheid hebt om te bepalen hoe, waar en wanneer je werkt.
4. Factureer professioneel — Werk op factuurbasis met je eigen bedrijfsnaam.
5. Draag ondernemersrisico — Regel zelf je AOV, pensioenopbouw en aansprakelijkheidsverzekering.
6. Zorg dat papier en praktijk overeenkomen — Wat in je contract staat, moet ook daadwerkelijk zo worden uitgevoerd.

Praktische tips voor opdrachtgevers

Als opdrachtgever kun je het volgende doen om een correcte opdrachtrelatie te waarborgen:

• Beoordeel samen met de zzp'er de arbeidsrelatie aan de hand van de negen gezichtspunten.
• Vermijd het geven van directe instructies over hoe het werk moet worden uitgevoerd.
• Zorg dat de zzp'er niet operationeel wordt ingebed in je organisatie als ware het een werknemer.
• Documenteer de afspraken en zorg dat de feitelijke uitvoering hiermee overeenkomt.
• Overweeg periodieke herbeoordeling van langlopende opdrachten.

Vooruitblik: nieuwe wetgeving in de maak

De Hoge Raad heeft met het Uber-arrest duidelijkheid geboden, maar er zijn nog steeds plannen voor nieuwe wetgeving. De Wet VBAR en de Zelfstandigenwet liggen beide op tafel. Het nieuwe kabinet heeft in het coalitieakkoord aangegeven te willen aansluiten bij de Zelfstandigenwet, aangevuld met elementen uit de Wet VBAR.

Totdat er nieuwe wetgeving is, blijven de negen Deliveroo-criteria het geldende beoordelingskader. Het is daarom verstandig om nu je arbeidsrelaties te toetsen aan deze criteria.

Conclusie

De nieuwe inzichten van de Hoge Raad brengen welkome duidelijkheid in het Wet DBA-debat. Ondernemerschap is een volwaardig criterium, er geldt geen rangorde tussen de negen gezichtspunten, en externe ondernemersactiviteiten worden meegewogen. Voor zzp'ers in finance en accountancy betekent dit dat het loont om actief te investeren in je ondernemerschap. Voor opdrachtgevers geldt dat ze met meer vertrouwen professionals kunnen inhuren, mits de samenwerking correct is ingericht.